Dictionnaire arménien

Vérificateur d'orthographe arménien

arménien Arm | arménien-anglais Arm-Eng | anglais-arménien Eng-Arm | arménien-français Arm-Fre | français-arménien Fre-Arm

Dictionnaire

լի ածական Լեցուն, առատ, զեղուն:

Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 159։

ԼԻ

ածական Տե՛ս լեցուն։

Source: Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): p. 168

Nouveau!

Լ,
լ,
լիւն,
＋գաւառական բառ լիվոն

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 812

Nouveau!

(beta)

1. Ի,
ի,
Ինի

գոյական
1. Հայերէն այբուբենի տասնեւմիերորդ գիրը և հինգերորդ ձայնաւորը, որ արտասանվում է՝ լեզուի արմատը մօտեցնելով քիմքին և բերանը քիչ բացած։

Գլխագիր Ի, շեղագիր ի, շարագիր ի։

Հին լեզուի մէջ՝ առաջ էր գալիս է՚ից՝ երբ սա կորցնում էր շեշտը։

‣ Տէ՛ր － տիրե՛լ,
‣ օրէ՛ն － օրինաւո՛ր։

Ինքն էլ շեշտը կորցնելիս դառնում էր ը։

‣ Սի՛րտ － սըրտի՛.
‣ ընտի՛ր － ✽ ընտըրե՛լ, － ընտրե՛լ, ընտրութի՛ւն։

Իբրեւ նախդիր՝ ձայնաւորից առաջ փոխվում էր յ.

‣ ի հիւսիսոյ և յարեւելից.
‣ ի շէնս և յանշէնս։

⨀հին նշանակութիւն 2. Իբրեւ թուական՝ նշանակում էր 20։

3. Թուարկութեան մէջ քսաներորդ։

‣ Գլուխ Ի.
‣ Մասն Ի։

⨀հին բառ 2. Ի (ուղղական չկայ, հայցական զի, սեռական էր, տրական իմ, հիմ, բացառական յիմէ, զմէ, առ իմէ, գործիական իւ, յոգնակի չկայ)

անորոշ դերանուն անշունչ առարկայ նշանակելու համար, (որի համապատասխան ձևը շնչաւորների համար լինում է Ո), որից ածանցական մասնիկներով կազմվել են ի-մն, ի-նչ, ի-ր, ի-ք, (Տե՛ս). մի բան, մի ինչ-որ, իք:

Դարձուածքներ

⨀հին բառ Առ ի՞մ, ⨀հին բառ Առ իմէ՞

Ինչո՞ւ, ինչի՞ց, ինչո՞ւ համար։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 782

Nouveau!

(beta)

⨀հին բառ 3. Ի

նախադրութիւն
Որ հին լեզւում ընդարձակ գործածութիւն ունէր, կազմելով հոլովներ ու շատ դարձուածքներ։

Հայցականի հետ նշանակում էր
1. Ուղղութիւն (ո՞ւր), դէպի։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Երթալ ի տուն՝ յարեւելս։

Յոգնակի հայցականի հետ կամ երբ բառի հոլովիչը ո է՝
2. դադարումն (ո՞րտեղ), մէջ։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Նստել ի տունս։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Հեղձանել ի գետ։

Անորոշ դերբայի մօտ.
3. ժամանակ։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Ի մտանել արեգական։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Յիջանելն նորա։

Անորոշ դերբայի մօտ.
4. նպատակ։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Կային ի լսել։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Եկեալ են ի լուանալ։

5. Գործիականի գործածութեամբ։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Զարդարել ի հանդերձս գեղեցիկս։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Խօսել ի ձեռն ուրուք։

6. Իբրեւ, փոխարէն։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Ի տրիտուր վաստակոց։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Ասել ինչ ի մխիթարութիւն։

Տրականի հետ,
7. դադարումն (ո՞րտեղ), մէջ։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Նստել ի տան՝ յայգւոջ։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Հեծանել յաւանակի։

8. Կազմում էր բացառական հոլով։

‣ ⨀հին նշանակութիւն Ելանել ի քաղաքէ։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Փրկել ի չարէ։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Պարտել ի թշնամեաց։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Առնել յոչնչէ։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Տառապել ի տօթոյ։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Մաշել ի ծարաւոյ։
‣ ⨀հին նշանակութիւն Բղխել ի վիմէ։

Ներկայումս պահպանվել է մի քանի քարացած ձեւերում և դեռ կենդանութեան նշոյլ ունի մի քանի դարձուածքներում։

Օրինակ քարացած ձեւեր.

‣ Ի բնէ, ի ծնէ, ի սկզբանէ, ի հեճուկս, ի տեղի, ի նկատ առնել, ի նկատի ունենալ.
‣ դէպի (= դէպ ի),
‣ բացի (= բաց ի)։
‣ Ի վեր, ի վար (նախընթաց գոյականով), օրինակ՝ Պատն ի վեր, պատն ի վար, գետն ի վեր, գետն ի վար, դար ի վեր, դար ի վար. բերան(ք)ս ի վեր, բերան(ք)ս ի վար, ևն։
‣ (Տե՛ս այս բառերը)։

Դարձուածքներում,

հայցականից առաջ, նշանակում է
1. համար, նպատակով։

‣ Յայտնել ի գիտութիւն՝ ի մխիթարութիւն՝ յուրախութիւն բոլորի։
‣ Դնել ի ցոյց։
‣ Գործել ի ցոյցս մարդկան։

2. Եղանակ (ի՞նչ կերպով)։

‣ Ի լրացումն նախկին օրէնքի։
‣ Ի զարմանս ամենքի։

Բացառականի և հայցականի մէջ նշանակում է
1. երկու ծայր (մի կէտից մինչեւ միւս կէտը)։

‣ Ծայրէ ի ծայր, ծովէ ի ծով, դռնէ ի դուռ։

2. Ամբողջապէս, բոլորովին։

‣ Բացէ ի բաց.
‣ սրտէ ի սիրտ (բոլոր սրտով)։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 783

Nouveau!

(beta)

1. ԼԻ (լիոյ)

ածական
1. Լցված, լեցուն, լիքը։

‣ Տունը լի է մարդկանցով։
‣ Լի թոքերով շնչել։

2. Առատ, բերրի։

‣ Հացով լի տուն՝ սեղան։
‣ Ամեն բարիքներով լի է մեր երկիրը։

3. Կատարեալ, անթերի։

‣ Լի ուրախութիւն։
‣ Լի մխիթարութիւն գտաւ։

4. Ամբողջ, լրացած։

‣ Լի հասակումն է այժմ, լի ոյժերով։

մակբայ
⨀հին նշանակութիւն 5. Լիով. լիովին։

Բաղադրեալ Բայեր

⨀հին բառ Լի առնել (արարի), Լի անել

ներգործական բայ Լցնել, լրացնել։

Դարձուածքներ

⨀հին բառ Լի աւուրբք

Լի օրերով, տարիքն առած, խոր ծերութեան հասած։

Լի և լի

Տե՛ս Լիուլի։

⨀հին բառ Լի կատարեալ

Լի և կատարեալ, լեփ-լեցուն։

⨀հին բառ Լի բովանդակ

Տե՛ս Լի կատարեալ։

⨀հին բառ Ի լի

Լի, լիքը։

Տե՛ս եւ Լիք, լիքը։

2. ԼԻ

ածական Սովորական աշխատանքի օր։ Հակառակը՝ Կիրակի, տօն։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 831

Nouveau!

(beta)

    1. մեր այբուբենին տասներկուերորդ տառը եւ եօթներորդ բաղաձայնը, որ ունի առաջալեզուային ձայնեղ հնչիւն եւ կ՚արտասանուի լեզուին երկու կողմերով. անունը լիւն.

    2. գլխագիր լ-ը, քովը կէտ (= Լ.), դասական թուական ածական է եւ կը նշանակէ երեսուներորդ, իսկ նոտրգիր կամ բոլորգիր կամ շեղագիր լ-ը բացարձակ թուական ածական է եւ կը նշանակէ երեսուն.

    3. մեր լեզուին նայ տառերէն մէկն է, որ սկզբնապէս աւելի թանձր էր քան ղ-ը, որ սակայն խորթ արտասանութեամբ յետագային եղած է բոլորովին կոկորդային տառ մը.

    4. զ, ժ, խ, ղ, շ, ռ, ր, ս, վ եւ ա՛յլ բաղաձայններու պէս լ-ը համարուած է կրկնակ կամ կրկնաւոր (double) տառ՝ նայելով իր ձայնի երկարաձգման կամ թրթռացման կամ մէկէ աւելի ձայնակից տառերով հնչման.

    5. լծորդ է ղ-ի. օրինակ՝

‣ ղուղակ = լուղակ,
‣ լեղի = ղեղի,
‣ աղի = անլի, անալի,
‣ մառախուղ = մառախլապատ,
‣ ծիլ = ծիղ,
‣ ջիլ = ջիղ,
‣ ճապաղիլ = ծաւալիլ,
‣ ղենջակ = իբր՝ լանջակ, եւ այլն.

6. կարելի է լծորդ համարել նաեւ ր-ի հետ, կամ կը շփոթուի երբեմն ր-ի հետ՝ յատկապէս թլուատ մարդոց մօտ կամ մանուկներու խօսուածքին մէջ. օրինակ՝

‣ գուլպայ = գուրպայ.
‣ նկատի առնել նաեւ արեւելահայերէն տուել եմ բայը, որ արեւմտահայերէնի մէջ տուեր եմ ձեւով կը գործածուի:

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 759

Nouveau!

(beta)