Nayiri.com

Աղբիւր՝ Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 1336

ՆՈՐ

(beta)

ՕՐ

գոյական
    1. 24 ժամուան միջոց՝ որուն ընթացքին երկրագունդը ինքն իր վրայ մէկ թաւալում կ՚ընէ. գիշեր-ցերեկ.
    2. 12 ժամուան միջոց՝ որուն ընթացքին արեւը կը լուսաւորէ աշխարհը. օրուան լոյս եղած ժամանակը՝ առաւօտէն մինչեւ երեկոյ. ցերեկ, տիւ.
    3. առաւօտ, լուսածագ.
    4. մթնոլորտային վիճակ. եղանակ.
    5. աշխատանքի համար սահմանուած որոշ ժամեր մէկ օրուան մէջ. աշխատօր.
    6. ժամանակ, ժամանակաշրջան, դարաշրջան.
    7. վիճակ, կացութիւն, դրութիւն.
    8. որոշ անցքի՝ դէպքի եւ այլնի տարելիցի կամ տարեդարձի օրը.
    9. շաբթուան եօթը օրերէն որեւէ մէկը.
    10. ժամանակամիջոց, ժամկէտ.
    11. կեանքի ընթացք՝ տեւողութիւն.
    12. տարիք, հասակ.
    13. ուղեւորութեան՝ ճամբորդութեան միօրեայ միջոցի՝ ճամբու տարածութիւն՝ հեռաւորութիւն:

Տեսակներ

— Ամէն օրուան՝ հանապազօրեայ:

— Այսօրուան յաջորդ՝ վաղը:

— Երէկ չէ առջի՝ եռանդ։

— Ծնունդի՝ Զատիկի նախընթաց՝ խթում, նախատօնակ։

— Հասարակ՝ կէսօր, միջօրէ, միօրեայ:

— Մահուան տարեդարձի՝ տարելից։

— Նախընթաց՝ նախօրեակ:

— Նոր տարուան՝ ամանոր, կաղանդ, տարեգլուխ, տարեմուտ։

— Ուտիքի՝ մսուտու, ուտիս:

— Պահքի՝ կատիկ, պահեցողութեան օր։

— Վճարման՝ վճարօր, պայմանաժամ, ժամկէտ (փոխ-գիրի՝ մուրհակի):

— Տօնական՝ տօն:

Բաղադրեալ Բայեր

Այս օրին հասնիլ

չէզոք բայ այս վիճակին (ընդհանրապէս՝ գէշ) հասնիլ:

Մէկուն օրը բացուիլ յաջող

ներգործական բայ նպաստաւոր դրութիւն ստեղծուիլ մէկուն համար։

Շան օրը ձգել

ներգործական բայ գէշ վիճակի հասցնել, նեղել, խայտառակել։

Շան օրի մէջ գտնուիլ, շան օրի մէջ ըլլալ

չէզոք բայ գէշ՝ խայտառակ վիճակի մէջ գտնուիլ՝ ըլլալ։

Օր աշխատիլ, օր ուտել

չէզոք բայ օրական աշխատանքով ապրիլ, ուրիշ եկամուտ չունենալ։

Օր արեւ չունենալ, օր արեւ չտեսնել

ներգործական բայ
1. հանգիստ՝ բախտաւոր կեանք չունենալ՝ չտեսնել.
2. վաղամեռ ըլլալ:

Օր տալ

ներգործական բայ
1. հանգիստ կեանք տալ, ձգել՝ որ հանգիստ ապրի.
2. ժամանակամիջոց տալ, ժամկէտը երկարաձգել:

Օր տեսնել

չէզոք բայ հանգիստ կեանքով ապրիլ, խաղաղ եւ երջանիկ ապրիլ, օր-արեւ տեսնել։

Օր ցուցնել

ներգործական բայ նոյնն է՝ Օր տալ (թիւ 1)։

Օրերը լեցուիլ

չէզոք բայ ծննդաբերութեան օրերը մօտենալ։

«Օրերը քեզի» ըսել

ներգործական բայ
1. հանգուցեալին մահով՝ անոր կորսնցուցած կեանքի օրերը քեզի շնորհուի (կ՚ըսուի ցաւակցութեան ատեն).
2. շատ ապրիս։

Օրը անցնիլ

չէզոք բայ
1. պայմանադրուած օրը անցնիլ, ժամկէտը անցնիլ.
2. օրը իրիկուն ըլլալ:

Օրը-արեւը փճանալ

չէզոք բայ դժբախտանալ, կեանքը սեւ ըլլալ՝ դառնալ։

Օրը բացուիլ

չէզոք բայ
    1. լուսնալ.
    2. եղանակը պարզուիլ.
    3. նպաստաւոր՝ բարւոք վիճակ՝ դրութիւն ստեղծուիլ:

Օրը երթալ

չէզոք բայ օրը անցնիլ, երեկոյանալ, իրիկնանալ:

Օրը իրիկուն ընել

չէզոք բայ մթնցնել՝ ամբողջ օրը անցընել, օրը մթնցնել։

Օրը մաշեցնել

չէզոք բայ օրը՝ կեանքը յումպէտս վատնել. սպառել։

Օրը մէկ ժում հաց ուտել

ներգործական բայ օրը մէկ անգամ ճաշել։

Օրը սեւ ու մթին (մութ) ըլլալ

չէզոք բայ կեանքը թշուառութեան՝ դժբախտութեան մէջ անցընել:

Օրը օր ընել

ներգործական բայ լաւ կեանք վարել, ուրախ կեանք վարել, երջանիկ կեանք վարել՝ ապրիլ:

Դարձուածքներ

Իր օրին

1. իր ժամանակին.
2. անցեալին:

Լուր օր, պարզ օր

գոյական գործի օր, աշխատանքի օր, աշխատօր:

Ծննդեան օր

գոյական տարեդարձ։

Նեղ օր

դժուար վիճակ, նեղութիւններու օր:

Օր մը

երբեմն, երբեւիցէ:

Օրական թերթ

օրաթերթ, օրագիր, լրագիր։

օրապահիկ, ոգեպահիկ, կերակուր։

Այս օրերս

մօտ (մօտիկ)՝ այս ժամանակներս (քիչ առաջ կամ ետք)։

Այս օրուան լոյսը չես տեսներ

քեզ կը սպաննեմ՝ կը սատկեցնեմ:

Աստծու օրը

ամէն օր:

Աստուած այն օրը չտայ չցուցնէ (բարեմաղթութիւն)

Աստուած չընէ, Աստուած հեռու ընէ՝ պահէ:

Աւուր հացի կարօտ

ուտելու հացի կարօտ, շատ աղքատ՝ թշուառ։

Բարեկամը նեղ օրուան համար է

բարեկամին անհրաժեշտութիւնը նեղ օրուան ընթացքին՝ մէջ կը զգացուի:

Գայլը ամպ (ամպոտ) օրը կ՚ուրախանայ, ամպ (ամպոտ) օրը գայլին հարսանիք է

ամպոտ օրը մարդիկ տուներէ ներս քաշուելով՝ գայլերուն առիթ կը ստեղծուի որսի:

Գէշ օրն ինծի, գէշ հարսը քեզի (անէծք)

գէշ օրը վաղանցուկ երեւոյթ է, սակայն գէշ հարսը մնայուն փորձանք։

էլի [ժողովուրդ՝ հաւաքականութիւն] հետ օրը Զատիկ է

հաւաքականութեան հետ օրը անցընելը՝ տօնի՝ տօնական օրի ուրախութիւն կ՚առթէ:

Լայն օրդ նեղ ըրէ, որ նեղ օրդ լայն ապրիս, Լայն օրդ նեղ ըրէ, որպէսզի նեղ օրդ լայն ապրիս

տնտեսագէտ՝ խոհեմ եղիր, որպէսզի չսնանկանաս՝ թշուառ օրերու մէջ չիյնաս։

Կարմիր ձու տուր, կարմիր օր տամ

բարիքն ու չարիքը ըստ արժանւոյն կը հատուցուին։ Բարիք տուր, որպէսզի բարիքով վարձատրեմ քեզ։

Ո՞ր օրուան բարեկամ ենք

ինչպէ՞ս պէտք է երեւի մեր բարեկամութիւնը (կ՚ըսուի՝ ակնկալուած գործակցութեան մը պարագային):

Ո՞ր օրուան կը սպասես

1. այլեւս ինչո՞ւ կը սպասես.
2. գործադրէ՛ որոշումդ՝ ծրագիրդ (դրական կամ ժխտական)։

Սեւ գիրը կարմիր օրեր կը բերէ

այբուբենը՝ գիրը՝ գիրքը՝ ուսումը մարդը կը լուսաւորէ, կարդացողը կրթուած՝ լուսամիտ կ՚ըլլայ։

Սպիտակ փողը՝ դրամը սեւ օրուան համար է

դրամը նեղ օրերուն անհրաժեշտ է։

Վա՜յ իմ (մեր՝ ձեր՝ անոր եւ այլն) օրին

աւա՜ղ, ի՜նչ գէշ օրի հասանք, ի՜նչ դժբախտ ենք:

Քանի մը օրուան հարց է

1. նոր ծագած հարց մըն է.
2. քանի մը օրէն կը լուծուի՝ կ՚իրականանայ:

Օր առաջ

1. նախօրօք, կանխօրօք, վաղօրօք.
2. որքան կարելի է շուտ, հնարավորին չափ շուտ՝ կանուխ:

Օր կ՚երթայ, օրուան ղատէն [փորձանք] չ՚երթար՝ կը մնայ

ինչ որ ըլլալու է՝ պիտի ըլլայ՝ պատահի:

Օր մը երկու

երկու օր մը, քանի մը օր։

Օր մը չէ օր մը

որեւէ օր, երբեւիցէ։

Օր չանցած

առանց օր անցընելու, իսկոյն։

Օր օրի վրայ

օրէ օր աւելի եւ աւելի։

Օրդ սեւնայ, արեւդ սեւնայ

(անէծք) թշուառ ըլլաս, դժբախտանաս։

Օրերդ շատ ըլլան

(բարեմաղթութիւն) շատ ապրիս, երկար ապրիս։

Օրերէն օր մը

    1. ժամանակ մը, երբեմն, երբեւիցէ.
    2. անգամ մը, ինչ-որ ժամանակ.
    3. անցեալին։

Օրերը համրուած են

ապրելիք չունի, շուտով կը մահանայ՝ կը մեռնի:

Օրերով

1. ամբողջ օրեր.
2. քանի մը օր։

Օրերու կարաւան

օրերու յաջորդական շարք՝ ընթացք:

Օրը գայ, բարին հետը

բարեմաղթութիւն, որ ապագային կատարուելիք գործի ժամանակ՝ հանգամանքները նպաստաւոր ըլլան:

Օրը իրիկուն դարձաւ, օրը իրիկուն եղաւ

շատ ժամանակ եղաւ, ուշացաւ:

Օրը մէկ

1. օրը անգամ մը.
2. ամէն օր կրկնելով։

Օրը ցերեկով

ցերեկ՝ լոյս ժամանակ. բոլորին աչքին առջեւ, բոլորին գիտութեամբ, բացայայտօրէն:

Օրը օրին

1. ամէն օր, յաջորդաբար.
2. օրըստօրէ, օրէօր, հետըզհետէ:

Օրին

1. նոյն օրը.
2. ժամանակին, անցեալին:

Օրն ի բուն

ամբողջ օրը։

Օրուան հարց

ժամանակակից հարց, որով բոլորը հետաքրքրուած են:

Օրուան հերոս

ան որ ներկայիս՝ որոշ ժամանակ կը գրաւէ ընդհանուր ուշադրութիւնը։

Յարակից Բառեր

— Նախապէս՝ կանխաւ, կանխօրօք:

— Օրուան՝ ժողովի կարգ՝ օրակարգ, օրանիւթ:

Ամսանուն (թիւով 13). 1. Նաւասարդ (հռոոմէացիներու Օգոստոս ամիսը). 2. Հոռի. 3. Սահմի. 4. Տրէ կամ Տրեւ. 5. Քաղոց. 6. Արաց. 7. Մեհեկի կամ Մեհեկան. 8. Արեգ. 9. Ահեկան. 10. Մարերի. 11. Մարգաց. 12. Հրոտից։ Յաւելեաց - 5-6 օրերը (360էն ետք)։ Հեթանոս հայերը տարին կը բաժնէին 12 հաւասար ամիսի (իւրաքանչիւրը՝ 30 օր) : 13րդը՝ Յաւելեացամիսն էր:

Առանձին անուանակոչում (օրանուն) ունեցած են հայկական հին ամսուան 30 օրերը - 1. Արեգ. 2. Հրանդ. 3. Արամերէն 4. Մարգար. 5. Ահրանք. 6. Մազդեղ. 7. Աստղիկ. 8. Միհր. 9. Շփոթաբեր. 10. Մուրց. 11. Երեզկան. 12. Անի. 13. Պարխար. 14. Վանատուր. 15. Արամազդ. 16. Մանի. 17. Ասակ. 18. Մասիս. 19. Անահիտ. 20. Արագած. 21. Գրգուռ կամ Գորգոր. 22. Կորդի կամ Կորդուիք. 23. Ծմակ. 24. Լուսնակ. 25. Ցրօն. 26. Նպատ. 27. Վահագն. 28. Սիմ. 29. Վարագ. 30. Գիշերավար:

Գիշերուան ժամերը - 1. Խաւարուկ. 2. Աղջամուղջ. 3. Մթացեալ. 4. Շաղաւօտ. 5. Կամաւօտ. 6. Բաւական. 7. Հաւաթափեալ կամ Խօթափեալ. 8. Գիզակ. 9. Լուսաճեմ. 10. Առաւօտ. 11. Լուսափայլ. 12. Փայլածու:

Ցերեկուան ժամերը. 1. Այգ. 2. Ծայգ. 3. Ծայրացեալ. 4. Ճառագայթեալ. 5. Շառաւիղեալ. 6. Երկրատես. 7. Շանթակող. 8. Հրակաթ. 9. Հուր Փայլեալ. 10. Թաղանթեալ. 11. Արագոտ. 12. Արփող։

Աղբիւր՝ Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 2468

ՆՈՐ

(beta)

Գործածութիւն փորձնական 2 մէջբերում

Գտնուած բառոյթներու գործածութիւնը

Արդիւնքները տեսնելու համար, բռնել հեռախօսը հորիզոնական դիրքով կամ / եւ մասշտաբը (zoom-ը) նուազեցնել

Փնտռել «Շան օրը ձգել» բառը նաեւ հետեւեալ պատկերահանուած բառարաններուն մէջ —

Բացատրական

Հոմանիշներու

Արեւմտահայերէնի

Նորաբանութիւններու

Դարձուածաբանական եւ Բարբառային

Ուղղագրական

Գրաբարի

Միջին Հայերէնի

(2009) Միջին հայերենի բառարան

Վաղաշխարհաբարեան

(2014) Նորահայտ բառեր վաղաշխարհաբարյան աղբյուրներում

Օտար լեզուի

Անուններու

(2010) Հայոց ազգանունների բառարան
(2005) ՆՈՐ Ծածկանուններ (հայերեն և հայատառ) հայոց պարբերական մամուլում և գրականության մեջ - [Հայոց ծածկանունների բառարան]
(2005) ՆՈՐ Ծածկանուններ ձեռագիր և խմորատիպ մամուլում (Հայերեն և հայատառ) - [Հայոց ծածկանունների բառարան]
(2005) ՆՈՐ Հեղինակներ - [Հայոց ծածկանունների բառարան]
(1973) ՆՈՐ Կենսագրական բառարան (հայ մշակույթի գործիչներ)
(1968) Արական Անձնանուններ - [Հայոց լեզուի նոր բառարան]
(1968) Իգական Անձնանուններ - [Հայոց լեզուի նոր բառարան]
(1942) Հայոց անձնանունների բառարան

Տեղանուններու

(2011) Տարածված աշխարհագրական տեղանունների ցանկ - [Արեւմտահայերէն-արեւելահայերէն նոր բառարան]
(1986) Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան

Բուսանուններու

Մասնագիտական

(2015) Հայկական խոհանոցի բառարան
(2013) ՆՈՐ Ֆիզիոլոգիական տերմինների հայերեն-անգլերեն-ռուսերեն բառարան-տեղեկատու
(1987) Հայերենագիտական բառարան
(1979) Տէրունի տօներ - [Ծիսական Բառարան]
(1979) Եկեղեցական իրեղէններ եւ նիւթական առարկաներ - [Ծիսական Բառարան]
(1975) Լեզվաբանական բառարան

Յապաւումներու

(2021) ՆՈՐ Տառային հապավումներ - [Նոր բառեր. Զ պրակ]
(2020) ՆՈՐ Տառային հապավումներ - [Նոր բառեր. Ե պրակ]
(2007) Հայերենում գործածվող տառային հապավումների բառարան
(1996) Հապավումներ - [Նոր բառերի բացատրական բառարան]

Գտնուած Բառոյթներ

շան օրը ձգել (2 բառաձեւ)