Անվճար հայերէն ուղղագրիչ
Ստացի՛ր HySpell-ը հիմա
 Բառարան
հմուտ ածական Բանիմաց, մասնագէտ, վարժ, գիտակ:

Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 255։


ՄՈՒՏՔ
գոյական
    1. դուռ, անցք, սեմ։
    2. եկամուտ, հասոյթ։
    3. (գիրքի մը՝) ներածութիւն։
    4. (արեւի՝) արեւմուտք։
    5. (հաշուետոմարի՝) պահանջք։

Աղբիւր՝ Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): էջ 341
ՆՈՐ
ՀՄՈՒՏ
ածական
    1. ուսեալ, տեղեակ, ներհուն։
    2. փորձ, վարժ, կիրթ։

Աղբիւր՝ Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): էջ 290
ՆՈՐ
Հ,
հ,
հոյ կամ,
հո
գոյական
    1. Հայերէն այբուբենի տասն և վեցերորդ գիրը և տասն և մէկերորդ բաղաձայնը։
‣ Գլխագիր Հ։
‣ Շղագիր հ։
‣ Շարքագիր հ։

    2. Երգաձայնական բաց կոկորդային հնչիւն, աւելի փափուկ քան խ, որ արտասանվում է կոկորդի ձայնական ճեղքը (հագագը) նեղացնելով։

⨀հին նշանակութիւն 3. Իբրև թուանշան՝ նշանակում էր 70։
‣ է-հոյ-չա-ւիւն (7, 70, 700, 7000)։

    4. Հոգեւորականների յատուկ անուններից առաջ՝ միջակէտով գործ է ածվում իբրև կրճատումն Հայր բառի։
‣ Հ. Արսէն Կոմիտաս Բագրատունի։

Աղբիւր՝ Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): էջ 1155
ՆՈՐ
(beta)
ՄՈՒՏ (մտի, մտից),
ՄՈՒՏՔ մուտքի, մուտքեր
(արմատ Մտանել՚ի)

գոյական
    1. Մտնելը, ներս մտնելը։ Հակառակը՝ Ելք։
‣ Կողմնակի մարդկանց մուտքը արգելված է։
‣ Այդ ապրանքը մեզ մօտ մուտք չունի։

    2. Այն տեղը, որտեղից մտնում են, անցք։
‣ Լոյսի մուտքի համար պատերի մէջ բացուածքներ են թողնում, որոնք կոչվում են լուսամուտ։
‣ Բերդի պարսպից մի փոքր տեղ քանդեցին և իրանց համար մուտք բացին ներս խուժելու։

    3. Դուռ, մտնելու ճանապարհ։
‣ Նաւահանգստի մուտքը պաշտպանված է ականներով։
‣ Տան մուտքի առաջ զինված պահապան էր կանգնած։
‣ Բերքի նուազած ժամանակ փեթակների մուտքերը փոքրացնում են, որպէսզի պաշտպանելը հեշտ լինի աւազակ մեղուների արշաւանքից։
‣ Մեր հանրակացարանի մուտքը Ստալինեան պրոսպեկտից է։

    4. Նախասենեակ, գաւիթ։
‣ Շքեղ մուտքից մարմարեայ սանդուխներով բարձրացանք դահլիճը։

    5. Արեւի մայր մտնելու տեղը, արեւմուտք։
‣ Արեւը դէպի մուտքն էր խոնարհվում։

    6. Մտնելու իրաւունք։
‣ Նա ամեն տեղ ազատ մուտք ունի։
‣ Մուտքի համար պէտք է վճարել մի րուբլի։

    7. Ընդունելութիւն, ներս մտնելը։
‣ Այս նորամուծութիւնը հազիւ թէ մեզ մօտ մուտք գտնէ։
‣ Բարձր հիւրի մուտքը շատ հանդիսաւոր էր։

    8. Սկիզբը, մի բան սկսվելու ժամանակը։
‣ Գարնան մուտքը մարտ ամսի 21-ին է։
‣ Ամսի մուտք։

✽հազուադէպ նշանակութիւն 9. Սեռական մերձաւորութիւն։

    10. Նմանութեամբ Հասոյթ, ինչ որ իբրեւ փող կամ արժէք մտնում է մէկի գանձարանը կամ շտեմարանը. եկամուտ։
‣ Նա տարեկան ո՞րքան մուտք ունի։
‣ Բիւդժէն այնպէս է կազմված, որ մուտքն ու ելքը իրար հաւասարակշռում են։

    11. (Հաշուապահական) Մտած գումարների հաշիւ։
‣ Խանութը այս ամիս հազար ութհարիւր յիսուն և չորս րուբլի մուտք է ունեցել։
‣ Մուտքը բաղկացած է տասը յօդուածներից։

＋գաւառական նշանակութիւն 12. Անասունների կեր, խար։
‣ Էշն իր մտին, տոպրակն իր ճտին (առած)։

Դարձուածքներ
Մուտն ի վիրապն
գոյական (Եկեղեցական) Գրիգոր Լուսաւորչի խոր վիրապը ձգվելու (մտնելու) յիշատակը, որ կատարվում է հայոց եկեղեցիներում մեծ պասի հինգերորդ շաբաթուայ շաբաթ օրը։

Ել ու մուտ
գոյական Տե՛ս Ելումուտ։

Սուտ ու մուտ
ածական Տե՛ս Սուտ՚ի տակ։

Աղբիւր՝ Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): էջ 1513
ՆՈՐ
(beta)
ՀՄՈՒՏ հմտի, (հմտից և հմտաց)
(Հ մասնիկ և մուտ, համեմատել հ-լու ...)

ածական Լաւ՝ խոր մտած գործի մէջ, ներհուն, շատ լաւ տեղեակ, լաւ գիտցող, իւր գործի մէջ վարպետ։ Հակառակը՝ Անփորձ, տհաս, անվարժ։
‣ Հմուտ գիտնական։
‣ Հմուտ նաւապետ։
‣ Նա հմուտ է արհեստին (կամ արհեստի մէջ)։
‣ Հմուտ քաղաքական գործերում։

Աղբիւր՝ Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): էջ 1262
ՆՈՐ
(beta)
Հ
    1. մեր այբուբենին տասնըվեցերորդ տառը եւ տասնըմէկերորդ բաղաձայնը, որ երգաձայնական բաց կոկորդային՝ հագագային հնչիւն ունի, աւելի փափուկ քան խ, որ կ՚արտասանուի կոկորդի ձայնական ճեղքը (= հագագը) նեղցնելով.

լեզուաբաններու կարծիքով տառ մը ըլլալէ ասելի թաւացումի նշան մըն է ձայնաւորով սկսող կարգ մը բառերու վրայ.

յունարէն այբուբենը, որուն հետ ընդհանրապէս կը համեմատուի մեր այբուբենը, հ գիրը չունի եւ անոր դերը կը կատարէ տասի՛ա կոչուող սա նշանը (՚), որ կը դրուի յատուկ կամ հասարակ անունի մը սկզբնատառ ձայնաւորին վրայ՝ նոյն թաւ շունչը արտաբերելու համար, ինչ որ H տառը կ՚ընէ լատիներէնի մէջ եւ հ-ն՝ հայերէնի մէջ. անունը հօ.

    2. գլխագիր հ-ն, քովը կէտ (= Հ.), դասական թուական ածական է եւ կը նշանակէ եօթանասուներորդ, իսկ նոտրգիր կամ բոլորգիր կամ շեղագիր հ-ն բացարձակ թուական ածական է եւ կը նշանակէ եօթանասուն.

    3. լծորդ է խ-ի. օրինակ՝
‣ կոհակ=կոխակ, խոյ = հոյ, հաղբք = խաղբք, եւ այլն.

    4. յունարէն սկզբնատառ բի (n) տառը հ-ով փոխանակուած է մեր լեզուին հին բառերուն մէջ. օրինակ՝
‣ բադէր = հայր, եւ այլն.

    5. որոշ բառերու սկիզբը սաստկացուցիչ դեր կը կատարէ. օրինակ՝
‣ հզօր, հպարտ, հմուտ, հլու, հուժկու, եւ այլն.

    6. կան բառեր ալ, որոնք սկզբնատառ հ-ն երբեմն կը պահեն եւ երբեմն ալ առանց անոր կը գործածուին. օրինակ՝
‣ համբառնալ = ամբառնալ, հարբենալ = արբենալ, հսկայ = սկայ, համբարել = ամբարել, հաւատ = աւատ, հանդերձապետ = անդերձապետ, եւ այլն.

    7. որոշ ժողովրդական կամ ռամկօրէն լեզուի բառերուն վրայ անիկա աւելցուած կը գործածուի. օրինակ՝
‣ որթ = հորթ, ունդ = հունտ, ագանիլ = հագնիլ, արբած = հարբած, եւ այլն. համեմատել նաեւ օդ [իք] = հօտ, ոգի = հոգի.

    8. պարսկերէն կամ պահլաւերէն բառերու սկզբնատառ. ֆ-ն հ-ով փոխանակուած է մեր մէջ. օրինակ՝
‣ ֆէրհէնկ = հրահանգ, ֆէրման = հրաման, Ֆրասախ = հրասախ (= փարսախ), ֆրավարտակ = հրովարտակ. ֆրաշա = հրաշք, ֆէրիշտէ = հրեշտակ, ֆրամատար = հրամատար (= հրամանատար), ֆրավարտիկան = Հրոտից (ամիս), ֆրաշոկըրըտի = հրաշակերտ.

    9. բարդուած կրկնաւոր թառերու երկրորդ արմատին հ-ն կը կորսուի ընդհանրապէս. օրինակ՝
‣ հեղ + հեղ = հեղեղ, հեծ + հեծ = հեծեծել, եւ այլն.

    10. հարկանել եւ հատանել բայերու արմատով բարդուած բառերու մէջ ալ հ-ն ինկած կը տեսնենք. օրինակ՝
‣ փողար = փողհար = փողահար, փայտատ = փայտհատ = փայտահատ, եւ այլն.

    11. սովորաբար երկու նոյն ձայւանորներու միջեւ հ կ՚ասելցուի. օրինակ՝
‣ Աբրա՛ամ = Աբրահամ, գեհեն, գեհեան, եւ այլն, ինչպէս նոյն դերը կը կատարեն նաեւ յ եւ ւ տառերը Միքայէլ եւ Աւովդ եւ ասոնց նման անուններու, տառադարձութեան մէջ:

Աղբիւր՝ Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 1094
ՆՈՐ
(beta)
ՄՈՒՏ
գոյական
    1. մուտք, մտնելու տեղը. օրինակ՝
‣ մայրամուտ, լուսամուտ.

    2. մտածը, մտած, ներս եկածը (եկած). օրինակ՝
‣ եկամուտ, նորամուտ։

Արմատ մտանել (մտնել) բայի։


ՄՈՒՏՔ
գոյական
    1. մտնելը, ներս գալը.

    2. այն տեղը, ուրկէ մտնելու՝ մտցնելու գործողութիւնը կը կատարուի. բերան, պռունկ.

    3. դուռ, դարպաս.

    4. սեմ, անցք.

    5. նախասենեակ, գաւիթ, նախասրահ.

    6. մերձեցում, բացում.

    7. մտնելու իրաւունք. օրինակ՝
‣ մուտքը արգիլուած է.

    8. արեւուն մայր (մար) մտնելու տեղը՝ կողմը. արեւմուտք.

    9. արեւուն մայր մտնելը. մայրամուտ.

    10. ժամանում.

    11. ընդունելութիւն.

    12. սկիզբ, գլուխ (օրուան, ամսուան, տարուան). օրիակ՝
‣ կիրակմուտք, աշնանամուտ.

    13. նախաբան, նախերգանք, յառաջաբան.

    14. (Փոխաբերական իմաստ) շահ, եկամուտ, հասոյթ.

    15. ստացուած գումար.

    16. տոմարական՝ հաշուապահական տետրին ձախ կողմի երեսը, ուր կ՚արձանագրեն ստացուած գումարները եւ ապրանքները.

    17. պետական տուրք եւ մաքս (որոնք պետութեան եկամուտի գլխաւոր աղբիւրներն են):

Տեսակներ
— Արեւի՝ արեւմուտք:

— Գիրքի՝ ներածութիւն:

— Լոյսի՝ լուսամուտ:

— Խոշոր՝ դարպաս։

— Հաշուետոմարի՝ պահանջք։

— Նախամուտ՝ յառաջաբան, նախաբան, երկու խօսք:

Բաղադրեալ Բայեր
Մուտք բանալ
ներգործական բայ
    1. մտնելու տեղ բանալ.
    2. մուտքը՝ մտնելը թոյլատրել։

Մուտք գործել
ներգործական բայ մտնել, թափանցել։

Մուտք ընել
ներգործական բայ
    1. իբրեւ մուտք արձանագրել՝ հաշուի առնել՝ մտցնել.
    2. նախաբան ընել։

Մուտք ունենալ
ներգործական բայ
    1. մտնելու տեղ՝ անցք ունենալ.
    2. մտնելու իրաւունք՝ թոյլտուութիւն ունենալ։

Դարձուածքներ
Մուտքի մատեան
    1. հիմնարկութեան մը մուտքերը արձանագրելու՝ գրանցելու տետր՝ մատեան.
    2. հիմնարկութեան մը պաշտօնեաներուն՝ գործաւորներուն գործատեղի հասնելու ժամը արձանագրելու տետր։

Մուտքի քննութիւն
տեղ մը մտնելու՝ ընդունուելու հարցումներուն պատասխանում:

Աղբիւր՝ Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 1556
ՆՈՐ
(beta)
ՍԿԻԶԲ
գոյական
    1. այն վայրկեանը՝ երբ բան մը երեւան կ՚ելլէ՝ գոյութիւն կը ստանայ (ժամանակ).
    2. այն կետը՝ ուրկէ ծագում առած է կամ կ՚առնէ որեւէ բան. սկզբնաւորման տեղ (տարածութիւն).
    3. գործողութեան՝ ընթացքի առաջին ծայրը՝ քայլը՝ փուլը.
    4. որեւէ բանի առաջին մասը՝ հատուածը.
    5. որեւէ բանի սկսիլը.
    6. ծագում, պատճառ, գոյացում, ծնունդ, արմատ, գլուխ, աղբիւր:

Տեսակներ
— Ամսուան՝ ամսեգլուխ:

— Գիրքի՝ յառաջաբան, մուտք, ներածութիւն, երկու խօսք:

— Երաժշտական կտորի մը՝ նախերգանք:

— Պատարագի՝ ժամամուտ:

— Տարուան՝ ամանոր, տարեգլուխ:

Աղբիւր՝ Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 2136
ՆՈՐ
(beta)
ՀՄՈՒՏ
ածական
    1. լաւ գիտցող, քաջատեղեակ, բանգէտ, բանիմաց, ներհուն. Հակառակը՝ անգէտ, անտեղեակ։

    2. ճարտար, փորձառու, հնարագէտ, հնարամիտ, վարպետ, վարժ։ Հակառակը՝ անփորձ, անճարակ։

Աղբիւր՝ Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 1253
ՆՈՐ
(beta)
 Գործածութիւն փորձնական 1 մէջբերում 

Գտնուած բառաձեւերու գործածութիւնը

Փնտռել «հ-մուտ» բառը նաեւ հետեւեալ պատկերահանուած բառարաններուն մէջ —

Բացատրական

Հոմանիշներու

Արեւմտահայերէնի

Նորաբանութիւններու

Յանգարան

Բառակազմական

Ստուգաբանական

Դարձուածաբանական եւ Բարբառային

Ուղղագրական

Գրաբարի

Միջին Հայերէնի

Վաղաշխարհաբարեան

Օտար լեզուի

Անուններու

Տեղանուններու

Բուսանուններու

Մասնագիտական

Յապաւումներու

© 2026 Նայիրի. Հայերէն բառարանը կը պարունակէ 17,718 գլխաւոր բառ։
Կայքը ունի 144 բառարան եւ 3 գիրք։
Հայերէն
Նայիրի / Nayiri.com