Armenisch wörterbuch

ներգործական բայ
    1. ծիծ ուտել, ծիծէն կաթ քամել (մանուկին).
    2. բերանով ներս քաշել (ոսկորին ծուծը).
    3. մէջը քաշել հեղուկը (թուղթին՝ հողին՝ աւազին), պտղիլ.
    4. (Փոխաբերական իմաստ) շնչել (օդ).
    5. (Փոխաբերական իմաստ) տզրուկի նման քամել՝ իւրացնել՝ հալեցնել (ուրիշին արիւնը՝ ունեցածը)։

Հակառակը՝ ծծուիլ։

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 921

Neu!

(beta)

ՈՒՏԵԼ

ներգործական բայ
    1. ուտելի նիւթը՝ սնունդը ծամել եւ կու տալ.

    2. ճաշել.

    3. սնունդ ստանալ, սնուիլ.

    4. իբրեւ սնունդ գործածել.

    5. կծոտել, խայթոտել (միջատներ).

    6. կրծելով՝ խայթելով եւ այլն փճացնել.

    7. յօշոտել, պատառ-պատառ ընել.

    8. ապրելու համար ծախսել.

    9. քիմիական կամ ֆիզիքական ներգործութեամբ վնասել. քայքայել, փճացնել, մաշեցնել, փորել.

    10. (Փոխաբերական իմաստ) անշարժ եւ շարժուն կալուածներու եկամուտով ապրիլ. օրինակ՝

‣ մեր դրամագլուխին տոկոսն է զոր կ՚ուտենք.

    11. (Փոխաբերական իմաստ) վատնել, մսխել, շռայլօրէն ծախսել.

    12. (Փոխաբերական իմաստ) կաշառք առնել՝ վերցնել.

    13. (Փոխաբերական իմաստ) ուրիշին ունեցածը իւրացնել, մէկուն բաժինը՝ հասնելիքը կտրել.

    14. (Փոխաբերական իմաստ) ուրիշին հաշուոյն ապրիլ, մակաբոյծ դառնալ.

    15. (Փոխաբերական իմաստ) տանջել, տառապեցնել, չարչարել. օրինակ՝

‣ կեանքս կերար.

    16. (Փոխաբերական իմաստ) հարուած ստանալ.

    17. անարգանք՝ վիրաւորանք կրել՝ ստանալ.

    18. (Փոխաբերական իմաստ) ներծծուիլ, համակուիլ, տոգորուիլ.

    19. (Փոխաբերական իմաստ) խօսքերուն մէկ մասը կուլ տալ՝ չըսել:

Տեսակներ

— Ամբողջ ունեցածը՝ վատնել, մսխել, փճացնել։

— Անասունի պէս՝ լափել, լափլիզել, լակռտալ, քրթել:

— Անյագաբար՝ մցռել, մռզգայլել, խժկել։

— Արածող կենդանիներու՝ ճարակել, արածիլ:

— Գազանի պէս՝ փաղաղել:

— Դանդաղ՝ ճմճմել:

— Դեղահատ՝ առնել, կլլել:

— Զառամածի պէս՝ լոմլոմել, ծամծմել։

— Զիրար՝ ծեծկուիլ, զգուըտիլ։

— Թթուն, մետաղեայ թերթը՝ փորել, մաշել:

— Կաշին՝ ծծել, ներծծել, տոգորիլ։

— Կուռ ու կուշտ՝ թշել, փորը տկռեցնել, խճողել։

— Կրծող կենդանիներու՝ կրծել:

— Մատներով՝ մատնել, մատնոռել։

— Շան, կատուի՝ լակել։

— Պաշտօնի մէջ՝ շմշկել, գողնալ, գրպանել:

Բաղադրեալ Բայեր

Ինքզինք ուտել

չէզոք բայ զայրանալ, կատղիլ։

Ծեծ ուտել

կրաւորական բայ ծեծուիլ, պատժուիլ:

Մէկուն գլուխը ուտել

ներգործական բայ
1. ձանձրացնել.
2. դժբախտացնել, մեռցնել:

Անձրեւ ուտել

չէզոք բայ թրջուիլ։

Աչքերովը ուտել

ներգործական բայ
1. աչքերը մէկուն՝ բանի մը վրայ սեւեռած՝ երկար նայիլ.
2. սաստիկ ջղայնացած ըլլալ։

Գլուխը ուտել

ներգործական բայ
1. շատ դժուարութիւն՝ նեղութիւն տալ պահանջներ ներկայացնելով.
2. մահուան պատճառ ըլլալ:

Եղունգներուն միսը ուտել

չէզոք բայ սաստիկ ջղայնանալ։

Ինքզինք ուտել

չէզոք բայ հոգեկան տառապանքով ինքզինք մաշեցնել։

Իրարու միսը ուտել

չէզոք բայ զիրար տանջել՝ չարչարել, իրարու դէմ կռուիլ։

Հաց ուտել (միասին)

ներգործական բայ իրարու շատ մօտիկ ըլլալ։

Ուտել-խմել

չէզոք բայ կերուխումի անձնատուր ըլլալ:

Ուտել մէկուն դրամը

ներգործական բայ ստացած դրամը կամ ապրանքին փոխարժէքը չտալ. դրամական խոստումը խաբէութեամբ չվճարել:

Դարձուածքներ

Գործերը զիրա՞ր կ՚ուտեն

գործ չկայ։

Կերած ապուրը տես

ըրած անսպասելի՝ անախորժ՝ անբնական գործը՝ վարմունքը տես։

Կերած-խմած

ածական
    1. լաւ սնունդ առած՝ առնող, լաւ գէր՝ պարարտ.
    2. միասին հաճելի օրեր անցուցած.
    3. մօտիկ, մտերիմ։

Կերած-կերած, չէ քաքած

1. գիրուկ.
2. կծծի, ագահ։

Կերածը ուրացող

ածական ապերախտ:

Ո՛չ կ՚ուտէ, ո՛չ կը կերցնէ

այնքան ժլատ է, որ ունեցածը իրեն կը վերապահէ:

Ո՛չ ուտես, ո՛չ խմես, անոր երեսին նայիս

(հէքեաթներու մէջ) այնքան գեղեցիկ է, որ մարդ երեսին նայելով՝ կը զմայլի, ուտել-խմելը կը մոռնայ:

Ուտես՝ միս, չուտես՝ մատաղ

երկու կրակի միջեւ, անել դրութեան մէջ ըլլալ։

Ուտող-ուտողի

շատ-շատերը կը յափշտակեն՝ կը կողոպտեն (մէկուն ունեցածը):

Ուտողը չի գիտեր, բերողը գիտէ

ուտողը՝ վայելողը չ՚անդրադառնար, թէ որքան աշխատանք՝ քրտինք թափուած է տուեալ սնունդը՝ առարկան ձեռք բերելու համար։

Նաեւ կ՚ըսուի՝ Ուտողը չի գիտեր, բրդողը գիտէ:

Ուտող-ուրացող

ածական երախտամոռ։

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 1923

Neu!

(beta)

ԾԾՈՒԻԼ

կրաւորական բայ
    1. կաթ քամուիլ՝ խմուիլ (ծիծէն).
    2. բերանով ներս քաշուիլ (ոսկորին ծուծը).
    3. մէջը քաշուիլ (հեղուկը).
    4. (Փոխաբերական իմաստ) շնչուիլ (օդը).
    5. (Փոխաբերական իմաստ) իւրացուիլ, քամուիլ, հալեցուիլ (ուրիշին արիւնը՝ ունեցածը)։

Հակառակը՝ ծծել։

Neu!

(beta)

ՎԱԽՃԱՆ

գոյական
    1. այն բանը, որուն համար բան մը գոյ է կամ կը կատարուի. նպատակ՝ դիտաւորութիւն, որուն ուղղուած է ձգտում մը.
    2. վերջ, աւարտ, կատարած.
    3. կեանքի վերջ, մահ.
    4. աւարտային մաս՝ պահ.
    5. ելք, վերջաւորութիւն, յանգում.
    6. հետեւանք, արդիւնք։

Տեսակներ

— Աշխարհի՝ կատարած։

— Արգելքի մը՝ բարձում:

— Գործի մը (յաջող)՝ լրում, կատարում, պսակում։

— Ժողովի՝ հանդէսի՝ միջադէպի՝ փակում:

— Խնդիրի մը՝ լուծում:

— Կեանքի՝ մահ։

— Պատարագի՝ աւարտ։

— Վէպի մը՝ ելք, յանգում, վերջ։

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 2185

Neu!

(beta)

ՎԵՐՋ